TP.HCM 10 năm nâng chất nông thôn mới

Không dừng lại ở kết quả hoàn thành xây dựng nông thôn mới (NTM) theo tiêu chí quốc gia, TP.HCM đặt mục tiêu cao hơn, nâng cao các tiêu chí để tiếp tục giai đoạn 2: giai đoạn nâng chất, hướng đến xây dựng một nông thôn văn minh, giàu có nhưng trong lành và giàu bản sắc, cuộc sống của người nông dân no ấm hơn.

Trao đổi với phóng viên Trang Trại Việt, ông Lê Thanh Liêm (ảnh) - Ủy viên thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch UBND TP.Hồ Chí Minh, cho rằng, ngay từ đầu thành phố đã xác định xây dựng NTM là một tiến trình, theo hướng ngày một đi lên, phát triển liên tục, bền bỉ với mục tiêu không ngừng nâng cao đời sống vật chất, văn hóa tinh thần cho nông dân.

Người dân TP.HCM lựa chọn nông sản an toàn.
Người dân TP.HCM lựa chọn nông sản an toàn.

Thưa ông, đã qua một hành trình dài 10 năm, thành phố đã gặt hái được những kết quả gì sau 10 năm xây dựng NTM?

- Thực hiện chương trình xây dựng NTM, Thành ủy TP.HCM đã chỉ đạo thực hiện từ xã điểm Tân Thông Hội, huyện Củ Chi (do Trung ương chọn), đến nhân rộng tại 5 xã điểm thuộc 5 huyện ngoại thành và nhân rộng thực hiện trong toàn vùng nông thôn thành phố từ năm 2010.

Đến hết giai đoạn 1 (2010-2015), theo Bộ tiêu chí quốc gia về xây dựng NTM, thành phố đã có 54/56 xã đạt chuẩn, 3/5 huyện (Củ Chi, Hóc Môn, Nhà Bè) được Thủ tướng Chính phủ công nhận huyện đạt chuẩn NTM. Từ năm 2011 đến nay, 5 huyện XDNTM của TP.Hồ Chí Minh đã phê duyệt cho 23.622 hộ được hỗ trợ lãi vay, tổng vốn đầu tư 11.819,719 tỷ đồng, tổng vốn vay 7.324,64 tỷ đồng; giải quyết việc làm cho 60.311 lao động. Thành phố đã tập trung phát triển 6 sản phẩm nông nghiệp chủ lực là rau, kiểng, bò sữa, heo, thủy sản, cá cảnh

Đến hết giai đoạn 1 (2010-2015), theo Bộ tiêu chí quốc gia về xây dựng NTM, thành phố đã có 54/56 xã đạt chuẩn, 3/5 huyện (Củ Chi, Hóc Môn, Nhà Bè) được Thủ tướng Chính phủ công nhận huyện đạt chuẩn NTM. Thu nhập bình quân khu vực nông thôn năm 2015 là 39,7 triệu đồng/người/năm, cao gấp 1,7 lần so năm 2010. Khoảng cách thu nhập giữa thành thị và nông thôn ngày càng thu hẹp. Năm 2008, thu nhập bình quân đầu người ở khu vực nông thôn bằng 55,5% so với thu nhập khu vực thành thị; đến năm 2010, bằng 66,5% và đến cuối năm 2016 bằng 71,9%.

Giai đoạn 2016 – 2020, TP.HCM tiếp tục nâng cao chất lượng các tiêu chí XDNTM nhằm nâng cao hơn nữa chất lượng đời sống nhân dân. Trong đó tập trung vào phát triển sản xuất; nâng cao thu nhập; giảm nghèo bền vững; giảm thiểu ô nhiễm môi trường; rà soát điều chỉnh bổ sung quy hoạch theo hướng tập trung quy hoạch khu dân cư nông thôn mới gắn với cảnh quan môi trường nông thôn; đảm bảo an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội vùng nông thôn, quản lý và phát huy công năng các cơ sở hạ tầng đã được đầu tư.

Mặc dù diện tích đất nông nghiệp hàng năm có giảm nhưng giá trị sản xuất trên 1 ha đất sản xuất qua từng năm vẫn tăng. Bình quân giai đoạn 2010-2018 tăng 15,4%/năm. Giai đoạn 2010-2018, giá trị sản xuất nông lâm ngư nghiệp thành phố tăng bình quân 5,5%/năm. Năng suất lao động hàng năm đều tăng. Thu nhập khu vực nông thôn hàng năm tăng từ 23,17 triệu đồng/người/năm 2010 lên 58 triệu đồng/người/ước tính năm 2019. Thành phố không còn hộ nghèo theo chuẩn nghèo quốc gia.

Được biết từ năm 2016, TP.HCM liên tục nâng chất các tiêu chí NTM lên mức cao hơn, ông có thể cho biết việc thực hiện các tiêu chí này có gặp khó khăn gì không?

- Thành phố có tốc độ đô thị hóa cao, vì vậy cảnh quan nông thôn chưa thật sự xanh - sạch - đẹp; vẫn còn một số nơi xảy ra tình trạng xả rác ven đường; hình thành các bãi rác tự phát; nước thải đã ảnh hưởng đến môi trường chung và tác động nhất định đến sản xuất nông nghiệp; tình hình an ninh trật tự một số nơi còn diễn biến phức tạp.

Quá trình xây dựng NTM vẫn còn một số tồn tại cần phải tiếp tục khắc phục. Đó là chậm đổi mới các hình thức tổ chức sản xuất nông nghiệp; chỉ mới đạt một số kết quả nhất định trong dạy nghề cho lao động nông thôn, chưa bảo đảm yêu cầu chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn; chưa triển khai rộng rãi sản xuất nông nghiệp ứng dụng khoa học kỹ thuật cao, chậm bố trí vốn đầu tư trung hạn ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện chương trình, một bộ phận người dân vẫn còn tư tưởng trông chờ, ỷ lại vào sự hỗ trợ của ngân sách...

Ông đánh giá thế nào về vai trò của người dân nói chung và nông dân nói riêng trong suốt quá trình thực hiện chương trình này?

- Nghị quyết số 26-NQ/TW Hội nghị lần thứ 7 Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa X đã xác định: “Nông dân là chủ thể của quá trình phát triển xây dựng nông thôn mới; là căn bản, phát triển toàn diện, hiện đại hóa nông nghiệp là khâu then chốt”.

TP.HCM có nhiều chính sách ưu tiên phát triển nông nghiệp công nghệ cao.
TP.HCM có nhiều chính sách ưu tiên phát triển nông nghiệp công nghệ cao.

Nguyên tắc của chương trình xây dựng NTM là: “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra và dân hưởng thụ” nhằm phát huy vai trò chủ thể của người dân và cộng đồng nông thôn trong toàn bộ quá trình xây dựng NTM. Nhân dân vừa là chủ thể, vừa là người hưởng lợi từ thành quả NTM. Do đó trong công tác dân vận phải làm cho mọi người dân thấy được quyền lợi và nghĩa vụ của mình, phải vận động rốt ráo, đến nơi đến chốn, đến từng hộ dân, tập hợp mọi người dân tham gia vào quá trình xây dựng NTM, làm cho mọi người dân thấy được lợi ích trước mắt và lợi ích lâu dài mà hăng hái tham gia thực hiện. Qua phong trào đã có 21.904 hộ dân hiến đất làm đường, với diện tích 267,5 ha, ước kinh phí 2.399 tỷ đồng.

Bài học kinh nghiệm rút ra cho giai đoạn tiếp theo là gì, thưa ông?

- Chương trình xây dựng NTM cho thấy rõ sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị các cấp, sự tham gia tích cực và phối hợp chặt chẽ của các ban, ngành, đoàn thể - trong đó yếu tố quan trọng là người đứng đầu cấp ủy và chính quyền quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo thường xuyên, sâu sát, quyết liệt.

Chương trình xây dựng NTM đã tạo điều kiện, thực sự phát huy vai trò chủ thể của người dân: “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân giám sát và dân thụ hưởng”. Công tác tuyên truyền, vận động quần chúng tham gia sắp tới tiếp tục là giải pháp quan trọng hàng đầu; phải tổ chức, giúp cho người dân tham gia bàn bạc, hiến kế, đóng góp công của và chủ động thực hiện. Cần thực hiện tốt hơn nữa các phong trào thi đua trong cộng đồng dân cư chung sức xây dựng NTM; xây dựng các mô hình, cách làm hay từ thực tiễn, nhu cầu của người dân. Phải có cách làm phù hợp, tùy điều kiện của địa phương mà có phương thức huy động các nguồn lực phù hợp, không rập khuôn, áp đặt.

Vận động cộng đồng cùng tham gia, chung tay, chung sức xây dựng NTM, chú trọng vận động các hội, đoàn thể các doanh nghiệp và cộng đồng dân cư tham gia, trên cơ sở tự nguyện, dân chủ, không được quá sức dân.

Tiếp tục gắn xây dựng NTM với tái cơ cấu nông nghiệp hướng tới sản xuất quy mô lớn và thực hiện các kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Phải thấy rõ chủ thể quan trọng nhất là người nông dân, nhưng không phải nông dân riêng lẻ, mà phải được liên kết trong sản xuất và tiêu thụ nông sản.

Có đầu tư đúng mức về an sinh xã hội, văn hóa, y tế, giáo dục, môi trường. Đặc biệt chú trọng phát động phong trào toàn dân vệ sinh các tuyến đường, xử lý tình trạng xả rác ven đường, các bãi rác tự phát; xây dựng cảnh quan môi trường xanh – sạch – đẹp.

Đặc biệt phải thường xuyên kiểm tra, giám sát vai trò lãnh đạo, chỉ đạo, triển khai thực hiện chương trình để kịp thời hỗ trợ các huyện, xã giải quyết các khó khăn, vướng mắt trong quá trình triển khai.

Xin trân trọng cảm ơn ông!

Từ khi thực hiện xây dựng NTM đến cuối năm 2018, TP đã đầu tư hơn 9.250 công trình hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội, góp phần thực hiện an sinh xã hội, kết nối giao thương, phát triển sản xuất. Thành phố đã thành lập mới 13 HTX; lũy tiến đến nay, có 108 HTX đang hoạt động nông nghiệp, với tổng số thành viên 2.267 hộ. Lợi nhuận bình quân: 572 triệu đồng/HTX/năm.
P.Anh (thực hiện)