Lão nông 20 năm “phối duyên” cùng nông thôn mới

Kể từ khi TP.HCM bắt tay làm nông thôn mới (NTM), cũng là lúc tôi quen biết anh Tư Dân (Thái Quốc Dân - Phó Chánh văn phòng điều phối NTM TP.HCM). Với dáng người đậm, da ngâm đen, nói cười xởi lởi, anh luôn cho mình là nông dân chính hiệu.

Chúng tôi kéo nhau ra một quán cà phê giữa phố ngồi nói chuyện đời, chuyện nghề. Với anh Tư Dân, chuyện nghề của anh lâu nay chỉ là đi làm NTM. Thi thoảng, anh nhận buổi thỉnh giảng nơi này, chỗ kia, xoay quanh chủ đề phát triển nông thôn.

Ông Thái Quốc Dân - Phó Chánh văn phòng điều phối NTM TP.HCM
Ông Thái Quốc Dân - Phó Chánh văn phòng điều phối NTM TP.HCM

Mục tiêu là nâng cao đời sống, tinh thần người dân

Anh Tư Dân kể, không phải khi thành phố chính thức triển khai chương trình NTM anh mới được điều sang “nghề” phát triển nông thôn. “Nhiều năm trước khi làm NTM, thành phố đã có những bước chạy đà để rút kinh nghiệm rồi”, anh Tư Dân cho biết.

Theo anh, ngay từ ngày giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước đến nay, Thành ủy, UBND TP.HCM luôn quan tâm chỉ đạo phát triển nông nghiệp, xây dựng nông thôn. Bên cạnh các nhiệm vụ thường xuyên, từ năm 2001, thành phố đã chỉ đạo thực hiện 3 mô hình thí điểm phát triển nông thôn, tương ứng với 3 giai đoạn: Giai đoạn 2001-2007 xây dựng thí điểm mô hình phát triển nông thôn (cấp xã) tại 3 xã Thái Mỹ (huyện Củ Chi), Xuân Thới Thượng (Hóc Môn) và Bình Chánh (huyện Bình Chánh) theo hướng công nghiệp hóa – hiện đại hóa, hợp tác

Năm 2019, thu nhập của người dân vùng nông thôn TP là 65,95 triệu đồng triệu đồng/người/năm, tăng 391,2% so với năm 2008 - năm đầu tiên bắt đầu thực hiện Nghị quyết 26-NQ/TW về nông nghiệp, nông dân, nông thôn (15,73 triệu đồng/người/năm).

hóa - dân chủ hóa. Giai đoạn 2 từ năm 2007-2010 xây dựng thí điểm mô hình NTM cấp thôn, bản, ấp tại ấp Chánh (xã Tân Thông Hội, huyện Củ Chi). Giai đoạn 3 từ tháng 5/2009 xây dựng thí điểm mô hình NTM cấp xã, năm 2010 nhân rộng thực hiện tại các xã trên 5 huyện nông thôn theo Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng NTM. Đến năm 2016, thành phố chỉ đạo nâng cao chất lượng các tiêu chí xây dựng NTM.

Vậy từ giai đoạn 3, thành phố có lúng túng khi thực hiện?

- Việc có những bước chạy đà trước đó tạo nhiều thuận lợi cho TP.HCM kế thừa để phát triển NTM. Tuy nhiên, sau Nghị quyết 26 về tam nông thì các bộ, ngành khác cũng vào cuộc chứ không chỉ ngành nông nghiệp, với mục tiêu phát triển sản xuất, văn hóa, xã hội và môi trường. Từ đây, việc phát triển nông thôn trở nên toàn diện hơn. Tuy nhiên lúc này, thành phố cũng gặp những lúng túng như trước xây dựng trường học không cần theo chuẩn quốc gia, giờ yêu cầu phải đạt chuẩn...Các tiêu chí khác cũng đi sâu hơn, chi tiết, tổng lực hơn.

Việc lúng túng này có ảnh hưởng tới chính quyền và người dân địa phương khi thực hiện chương trình không?

-Không, năm 2010 thành phố triển khai chương trình NTM theo 5 nhóm: quy hoạch; hạ tầng KT-XH; phương thức sản xuất; KT-XH và môi trường; hệ thống chính trị. Các xã làm rất khí thế. Như khu vực nhà tôi lúc đó, đường sá được nhựa hóa rất tốt…

Năm 2007, ông Thái Quốc Dân (giữa) đi triển khai đề án phát triển nông nghiệp cấp thôn, bản  trên địa ấp Chánh (xã Tân Thông Hội, Củ Chi).
Năm 2007, ông Thái Quốc Dân (giữa) đi triển khai đề án phát triển nông nghiệp cấp thôn, bản trên địa ấp Chánh (xã Tân Thông Hội, Củ Chi).

Vậy sau 10 năm làm NTM, anh thấy TP làm được gì và chưa được gì?

-Cho đến nay có thể thấy, mặt đạt được lớn nhất là lòng tin của người dân với Đảng, tiêu chí thu nhập, quy hoạch đã làm tốt, hạ tầng, KT-XH cũng vậy… Tuy nhiên, tiêu chí cảnh quan, vệ sinh môi trường nông thôn một số nơi chưa đạt, các hình thức tổ chức sản xuất nông nghiệp chậm đổi mới... Tất nhiên, có những nguyên nhân khách quan, như: dân nhập cư đông, đô thị hóa, ý thức của người dân…

Có vẻ xây dựng NTM ở một địa phương đặc biệt như TP.HCM chưa bao giờ dễ dàng, nhất là tiêu chí môi trường?

- Nông thôn TP.HCM - nông thôn vùng ven đô thị có tính chất đặc thù trong xây dựng NTM so với các tỉnh, thành khác trong cả nước. Có thể thấy rõ các đặc thù chủ yếu: Tốc độ đô thị hóa nhanh, quy mô dân số cao, xen lẫn nhiều khu dân cư đô thị và dân cư nông thôn trong cùng một xã; diện tích đất nông nghiệp có xu hướng ngày một giảm, định hướng cây trồng, vật nuôi phát triển theo hướng nông nghiệp đô thị (diện tích nhỏ, hiệu quả cao, đảm bảo môi trường sinh thái…); tuổi bình quân lao động nông nghiệp ngày một già đi (bình quân trên 40 tuổi)... Ở chiều

Bước sang giai đoạn 2016-2020, qua phong trào “TP chung sức xây dựng NTM” đã huy động được 26.052 hộ dân hiến đất, vật kiến trúc làm đường, với diện tích 2.972.304 m2 ước kinh phí > 2.243 tỷ đồng.

ngược lại là tiến trình công nghiệp hóa mạnh mẽ của thành phố, với sự hình thành và phát triển của các khu công nghiệp, hệ thống cảng, mạng lưới giao thông… Ở khu vực ngoại thành có tính chất đặc thù so với nhiều tỉnh, thành trong cả nước.

Nên xây dựng NTM ở TP.HCM là xây dựng vùng ven của đô thị đặc biệt nên có những khó khăn khách quan. Nếu thuần nông khi làm NTM sẽ thấy cảnh quan khá đẹp với đường sá, cây xanh...Quan điểm của tôi lâu nay là không đổ cho người dân nhập cư gây mất mỹ quan hay môi trường. Thành phố đã có nhiều giải pháp, như nâng cấp đường, nhưng không xuể khi xe tải lưu thông quá nhiều, thường xuyên. Tại 2 xã Vĩnh Lộc A, Vĩnh Lộc B (Bình Chánh) chưa đạt NTM do chủ yếu là tiêu chí môi trường.

Nhiều ý kiến cho rằng, TP.HCM có nhiều nguồn lực mạnh, như: kinh tế dồi dào từ công nghiệp và dịch vụ để tái đầu tư cho nông thôn, nông nghiệp và nông dân; có đội ngũ trí thức khoa học đông và tập trung ở cả khu vực công và tư; có hệ thống các viện nghiên cứu và trường đại học phát triển; có hệ thống doanh nghiệp kinh doanh nông sản và chế biến thực phẩm; và có thị trường nông sản rộng lớn bảo đảm đầu ra cho nông nghiệp ngoại thành. Vậy tại sao chậm hoàn thành Chương trình NTM so với một số tỉnh khác?

Một tuyến đường hoa tại xã NTM Thái Mỹ, Củ Chi.
Một tuyến đường hoa tại xã NTM Thái Mỹ, Củ Chi.

-Nếu nói làm chậm cũng đúng và không đúng. Lý do, TP.HCM có 56 xã xây dựng NTM, đến năm 2015 đã có 54/56 xã đạt chuẩn quốc gia rồi. Vậy, TP.HCM không làm chậm. TP.HCM có 5 huyện thì có 3 huyện đạt chuẩn từ giai đoạn 1. Tuy nhiên, lãnh đạo thành phố luôn mong muốn xây dựng NTM thực chất, dù nhanh hay chậm thì cuối cùng là nâng chất đời sống nhân dân.

Hiện cả nước có 4.458 xã đạt chuẩn NTM (50% số xã), trong số này có 54 xã của TP.HCM. Cả nước có 71 huyện đạt chuẩn NTM thì TP.HCM có 3 huyện. Năm 2016, TP.HCM ban hành đề án nâng cao chất lượng NTM với lúc đầu là 11 và nay chỉ còn 8 chỉ tiêu cao hơn chỉ tiêu của Trung ương. Chẳng hạn hộ nghèo theo tiêu chuẩn Trung ương là 8,4 triệu đồng/người/năm và theo 5 chiều thiếu hụt, thì TP.HCM là 21 triệu đồng/người/năm.

Ngoài ra, khi chuyển sang giai đoạn nâng chất các tiêu chí ( từ năm 2016), TP.HCM yêu cầu các xã làm NTM phải làm lại từ đầu các tiêu chí, dù đã đạt hay chưa. Có nghĩa là khởi động lại chương trình NTM theo chuẩn nâng cao. Đến cuối năm 2020, tất cả các xã của TP.HCM phải đạt chuẩn nâng chất.

Tôi là nông dân

Lâu nay, anh Tư Dân vẫn cho mình là nông dân. Mỗi sáng, anh ăn qua loa điểm tâm rồi chạy lên văn phòng xem kế hoạch để làm việc. Hầu hết những buổi đi kiểm tra, thẩm tra các địa phương làm NTM tôi đều bắt gặp anh. “Bố tôi là giáo viên, mẹ tôi là nông dân, tôi gắn bó với nông thôn, nông dân suốt nên tôi như nông dân lúc nào không biết”, anh cười vui.

20 năm là cán bộ đi phát triển nông thôn, anh kể có rất nhiều chuyện vui buồn. “Khi triển khai thực hiện chương trình NTM thấy địa phương, người dân háo hức, đồng thuận làm tôi thấy rất vui. Nhất là cùng anh em đi vận động nông dân hiến đất. Thấy bà con vui vẻ hiến đất làm đường, tôi vui khôn kể. Càng vui hơn khi thấy những kế hoạch, tiêu chí đưa ra được địa phương hoàn thành. Ngược lại, khi tiêu chí làm không xong thì buồn lắm. Có lần, tôi chỉ đạo một địa phương triển khai con đường hoa trên địa bàn. Tuần sau tôi quay lại đã thấy hoa xơ xác hết, không ai quản lý, tưới tắm, thấy rất xót”, anh bộc bạch.

Anh Tư Dân bảo, đầu năm 2021 anh sẽ về hưu. Biết không còn có thể đóng góp phát triển nông thôn thành phố hơn nữa, anh chia sẻ với anh em đang làm công tác như mình nên chịu khó về nông thôn, gần người dân hơn để nghe tâm tư, nguyện vọng mà đề bạt, tham mưu lãnh đạo làm chính sách cho đúng.

Trần Đáng